جرقه‌ای که گوشه چشم می‌بینید، همیشه بازی نور نیست!
گاهی در گوشه میدان دید، ناگهان یک نور درخشان شبیه فلاش دوربین، برق یا جرقه می‌بینید؛ در حالی که هیچ منبع نوری
در اطراف شما وجود ندارد.
ممکن است این اتفاق فقط چند لحظه طول بکشد و بعد ناپدید شود. همین موضوع باعث می‌شود بسیاری از افراد آن را به
خستگی، کم‌خوابی یا نور محیط نسبت دهند.
اما همیشه این‌طور نیست.
جرقه‌های نوری در چشم که به آن‌ها Photopsia یا فتوپسیا گفته می‌شود، گاهی می‌توانند در اثر کشیده‌شدن زجاجیه روی
شبکیه ایجاد شوند و در بعضی موارد، علامت هشداردهنده پارگی شبکیه یا حتی شروع جداشدگی شبکیه باشند.
به همین دلیل، مهم‌تر از اینکه بدانیم «جرقه چشم چیست»، این است که بدانیم:
چه زمانی جرقه چشم طبیعی‌تر است و چه زمانی باید آن را یک هشدار جدی در نظر گرفت؟
در این مقاله با دکتر رضا پورمازار همراه باشید تا علت‌های جرقه در چشم، ارتباط آن با مگس‌پران، پارگی شبکیه، جداشدگی
زجاجیه و علائمی را که نیاز به مراجعه فوری دارند بررسی کنیم.
جرقه در چشم چیست؟
جرقه چشم یا Photopsia به دیدن نورها، فلاش‌ها، برق‌زدن‌ها یا خطوط نورانی گفته می‌شود؛ در حالی که منبع واقعی نور
در محیط وجود ندارد.
این نورها ممکن است در قسمت‌های مختلف میدان دید ظاهر شوند، اما بسیاری از افراد آن را به شکل جرقه در گوشه
چشم یا فلاش کوتاه در قسمت محیطی میدان دید توصیف می‌کنند.
جرقه ممکن است:
برای چند ثانیه ظاهر شود.
در تاریکی بیشتر به چشم بیاید.
هنگام حرکت چشم ایجاد شود.
فقط در یک چشم دیده شود.
همراه با مگس‌پران باشد.
یا بدون هیچ علامت دیگری ایجاد شود.
یکی از مکانیسم‌های مهم ایجاد این حالت، تحریک مکانیکی شبکیه است. برای مثال، زمانی که زجاجیه، یعنی ژل داخل
چشم، در حال جداشدن از شبکیه است، ممکن است به قسمت‌هایی از شبکیه کشش وارد کند و فرد این تحریک را به
شکل نور یا فلاش تجربه کند.
چرا گوشه چشم جرقه می‌زند؟
برای پاسخ به این سؤال باید بدانیم که جرقه‌های نوری یک بیماری مستقل نیستند؛ بلکه یک علامت هستند.
علت‌های مختلفی می‌توانند باعث دیدن فلاش یا جرقه شوند.
مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
1. جداشدگی خلفی زجاجیه
یکی از علت‌های شایع جرقه و مگس‌پران، تغییرات زجاجیه و جداشدگی خلفی زجاجیه یا Posterior Vitreous Detachment
pvd است.
زجاجیه ماده‌ای ژله‌ای است که فضای داخل چشم را پر می‌کند و در قسمت‌هایی با شبکیه ارتباط دارد.
با افزایش سن، ساختار زجاجیه تغییر می‌کند و ممکن است از سطح شبکیه فاصله بگیرد.
در این شرایط، فرد ممکن است متوجه موارد زیر شود:
افزایش ناگهانی مگس‌پران
دیدن رشته‌ها یا نقاط شناور
جرقه‌های نوری در گوشه میدان دید
جداشدگی زجاجیه در بسیاری از موارد به درمان نیاز ندارد، اما نکته مهم این است که در زمان ایجاد علائم جدید، نمی‌توان
تنها بر اساس شرح حال تشخیص داد که وضعیت کاملاً بی‌خطر است یا خیر.
برای بررسی شبکیه معمولاً معاینه کامل و گشادشده چشم اهمیت دارد.
2. کشش زجاجیه روی شبکیه
گاهی زجاجیه در حال جداشدن است، اما در بعضی نقاط هنوز به شبکیه چسبیده است.
اگر این اتصال باعث کشش روی شبکیه شود، فرد ممکن است فلاش‌های نورانی ببیند.
این نور واقعی نیست؛ بلکه شبکیه در اثر تحریک مکانیکی، سیگنالی ایجاد می‌کند که مغز آن را به شکل نور درک می‌کند.
به همین دلیل است که ممکن است فرد در یک اتاق تاریک ناگهان احساس کند گوشه چشمش برق زده است.
این قسمت بسیار مهم است.
جرقه‌های جدید و ناگهانی، به‌خصوص اگر با افزایش مگس‌پران همراه باشند، می‌توانند با پارگی شبکیه ارتباط داشته باشند.
پارگی شبکیه ممکن است زمانی ایجاد شود که کشش زجاجیه روی شبکیه باعث ایجاد یک شکاف یا پارگی شود.
اگر از محل پارگی، مایع به زیر شبکیه راه پیدا کند، احتمال ایجاد جداشدگی شبکیه وجود دارد.
بنابراین جرقه چشم را نباید همیشه صرفاً یک پدیده نوری ساده تصور کرد.
4. جداشدگی شبکیه
جداشدگی شبکیه یک وضعیت جدی است که در آن شبکیه از موقعیت طبیعی خود در قسمت پشتی چشم جدا می‌شود.
یکی از نکات مهم این است که علائم ممکن است ناگهانی شروع شوند.
علائم هشداردهنده می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
افزایش ناگ
هانی مگس‌پران
جرقه‌های نورانی
ایجاد سایه در میدان دید
حساس وجود پرده جلوی چشم
کاهش یا تغییر ناگهانی دید
مؤسسه ملی چشم آمریکا نیز جرقه‌های نوری، افزایش ناگهانی مگس‌پران و احساس پرده یا سایه در میدان دید را از علائم
مهم جداشدگی شبکیه می‌داند و توصیه می‌کند در چنین شرایطی ارزیابی فوری انجام شود.
ارتباط جرقه چشم و مگس‌پران چیست؟
جرقه و مگس‌پران دو علامت متفاوت هستند، اما ممکن است با یک فرایند مشترک ارتباط داشته باشند.
مگس‌پران چیست؟
مگس‌پران ممکن است به شکل:
نقطه‌های سیاه
رشته‌های نازک
تار عنکبوت
خطوط موج‌دار
حلقه
لکه‌های شناور
دیده شود.
این تصاویر معمولاً در اثر سایه‌هایی ایجاد می‌شوند که ساختارهای موجود در زجاجیه روی شبکیه ایجاد می‌کنند.
چه زمانی ترکیب جرقه و مگس‌پران مهم می‌شود؟
اگر فردی سال‌ها یک مگس‌پران ثابت داشته باشد و تغییری در آن ایجاد نشود، شرایط با حالتی که فرد ناگهان تعداد زیادی
مگس‌پران جدید همراه با جرقه‌های نوری پیدا می‌کند متفاوت است.
ترکیب زیر باید جدی گرفته شود:
جرقه جدید + افزایش ناگهانی مگس‌پران = نیاز به بررسی شبکیه
این به معنی آن نیست که حتماً پارگی شبکیه وجود دارد؛ اما بدون معاینه نمی‌توان آن را با اطمینان رد کرد.
چه زمانی جرقه چشم خطرناک است؟
همه جرقه‌ها به معنی بیماری جدی نیستند.
اما اگر یکی از شرایط زیر وجود داشته باشد، بهتر است مراجعه به چشم‌پزشک را به تأخیر نیندازید:
۱. جرقه برای اولین بار ایجاد شده استاگر تاکنون چنین حالتی نداشته‌اید و ناگهان فلاش‌های نوری می‌بینید، بهتر است چشم شما معاینه شود.
۲. تعداد جرقه‌ها ناگهان بیشتر شده است
تغییر ناگهانی در تعداد یا شدت فلاش‌ها اهمیت دارد.
۳. مگس‌پران ناگهان زیاد شده است
به‌خصوص اگر احساس کنید تعداد زیادی نقطه یا رشته جدید در میدان دید ظاهر شده است.
۴. سایه یا پرده‌ای جلوی چشم ایجاد شده است
این علامت می‌تواند نشان‌دهنده پیشرفت جداشدگی شبکیه باشد.
۵. دید شما ناگهان کاهش پیدا کرده است
هر کاهش ناگهانی دید باید جدی گرفته شود.
۶. علائم بعد از ضربه به چشم ایجاد شده‌اند
آسیب چشمی می‌تواند خطر برخی مشکلات شبکیه را افزایش دهد.
۷. علائم بعد از جراحی چشم ایجاد شده‌اند
برخی شرایط بعد از جراحی چشم نیز نیازمند بررسی هستند.
راهنمای NHS نیز شروع ناگهانی جرقه‌ها یا مگس‌پران، افزایش ناگهانی آن‌ها، وجود پرده یا سایه و تاری دید همراه را از
علائمی می‌داند که نیازمند ارزیابی فوری هستند.
چه افرادی بیشتر در معرض مشکلات شبکیه هستند؟
جداشدگی شبکیه می‌تواند برای افراد مختلف اتفاق بیفتد، اما برخی افراد در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
از عوامل خطر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
نزدیک‌بینی شدید
سابقه جداشدگی شبکیه در خود فرد
سابقه خانوادگی جداشدگی شبکیه
ضربه شدید به چشم
برخی بیماری‌های شبکیه
برخی تغییرات ساختاری شبکیه
مؤسسه ملی چشم آمریکا نیز نزدیک‌بینی شدید، سابقه جداشدگی شبکیه، آسیب چشمی، جراحی چشم و برخی
بیماری‌های شبکیه را از عوامل افزایش‌دهنده خطر می‌داند.
بنابراین اگر فردی در یکی از گروه‌های پرخطر قرار دارد، مشاهده علائم جدیدی مثل جرقه یا افزایش ناگهانی مگس‌پران
اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
جرقه چشم چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص علت جرقه چشم فقط با نگاه‌کردن به ظاهر چشم امکان‌پذیر نیست.
پزشک ابتدا درباره علائم سؤال می‌کند؛ برای مثال:
جرقه از چه زمانی شروع شده؟
در یک چشم است یا هر دو چشم؟
تعداد جرقه‌ها بیشتر شده؟
مگس‌پران جدید ایجاد شده؟
کاهش دید وجود دارد؟
سایه یا پرده‌ای در میدان دید دیده می‌شود؟
آیا اخیراً ضربه یا جراحی چشم داشته‌اید؟
سپس بر اساس شرایط بیمار، معاینه کامل چشم انجام می‌شود.
معاینه با مردمک گشادشده
برای بررسی قسمت‌های مختلف شبکیه، ممکن است مردمک با قطره گشاد شود و پزشک شبکیه را بررسی کند.
این معاینه می‌تواند به شناسایی پارگی یا سایر مشکلات شبکیه کمک کند.
در صورت نیاز، بسته به یافته‌های معاینه ممکن است آزمایش‌ها یا تصویربرداری‌های تکمیلی مانند سونوگرافی چشم یا OCT
نیز مورد استفاده قرار گیرند.
آیا جرقه چشم درمان دارد؟
پاسخ به این سؤال به علت جرقه بستگی دارد.
اگر جرقه‌ها ناشی از تغییرات طبیعی زجاجیه باشند و پارگی یا جداشدگی شبکیه وجود نداشته باشد، در بسیاری از موارد
درمان خاصی لازم نیست و علائم ممکن است به مرور کمتر مورد توجه قرار گیرند.
اما اگر معاینه نشان دهد که پارگی شبکیه وجود دارد، ممکن است درمان‌هایی مانند لیزر یا کرایوتراپی برای بستن پارگی
مورد استفاده قرار گیرد.
اگر جداشدگی شبکیه ایجاد شده باشد، بسته به شرایط بیمار ممکن است جراحی لازم شود.
روش درمان می‌تواند شامل مواردی مانند:
ویترکتومی
اسکلرال باکل
پنوماتیک رتین
وپکسی
باشد و انتخاب روش به محل و وسعت جداشدگی و شرایط چشم بستگی دارد.
تفاوت جرقه نسبتاً بی‌خطر و جرقه هشداردهنده
ویژگی وضعیت کم‌خطرتروضعیت هشداردهنده شروع علائم قدیمی و ثابت ناگهانی و جدیدمگس‌پران قدیمی و بدون
تغییرافزایش ناگهانی جرقه گهگاهی و بدون تغییرجدید یا رو به افزایش دیدبدون تغییرتاری یا کاهش دیدمیدان دیدطبیعی
سایه یا پرده ضربه به چشم وجود ندارداخیراً وجود داشته سابقه بیماری شبکیه نداردوجود دارد
نکته مهم: این جدول برای تشخیص پزشکی نیست. حتی در صورت وجود علائم ظاهراً خفیف، تشخیص قطعی علت جرقه
نیازمند معاینه چشم است.
آیا جرقه چشم همیشه به معنی جداشدگی شبکیه است؟
خیر.
این یکی از مهم‌ترین نکات مقاله است.
دیدن جرقه به‌تنهایی به این معنی نیست که شبکیه جدا شده است.
جداشدگی خلفی زجاجیه یکی از علل مهم فلاش‌های نوری است و در بسیاری از موارد بدون عارضه جدی باقی می‌ماند.
اما مشکل اینجاست که جداشدگی زجاجیه در برخی موارد می‌تواند با پارگی شبکیه همراه شود.
به همین دلیل، زمانی که جرقه‌ها جدید هستند، به‌خصوص اگر همراه با مگس‌پران جدید یا افزایش‌یافته باشند، بررسی
شبکیه اهمیت دارد.
آیا افزایش شماره چشم باعث جرقه می‌شود؟
افزایش شماره عینک به‌تنهایی توضیح مناسبی برای هر نوع جرقه نوری نیست.
اگر فردی متوجه افزایش شماره چشم شده است و همزمان جرقه‌های جدید، مگس‌پران ناگهانی یا تغییر میدان دید دارد،
نباید همه علائم را صرفاً به «ضعیف‌تر شدن چشم» نسبت دهد.
به‌خصوص در افراد مبتلا به نزدیک‌بینی شدید، احتمال برخی مشکلات شبکیه بیشتر است؛ بنابراین علائم جدید باید با توجه
به شرایط فرد بررسی شوند.
آیا می‌توان جرقه چشم را در خانه بررسی کرد؟
هیچ تست خانگی نمی‌تواند جای معاینه کامل شبکیه را بگیرد.
اما توجه به تغییرات دید می‌تواند به شما کمک کند که متوجه اهمیت علائم شوید.
برای مثال، اگر احساس می‌کنید در یک چشم سایه یا پرده ایجاد شده است، می‌توانید هر چشم را جداگانه ببندید و میدان
دید را مقایسه کنید.
اما این کار جایگزین معاینه چشم‌پزشکی نیست.
اگر علائم هشداردهنده دارید، بهتر است منتظر نمانید تا ببینید خودبه‌خود برطرف می‌شود یا خیر.
چه زمانی مراجعه به چشم‌پزشک ضروری است؟
اگر ناگهان با یکی از این موارد مواجه شدید:
جرقه‌های جدید + مگس‌پران جدید یا زیادشده + پرده یا سایه در میدان دید + کاهش ناگهانی دید
آن را یک علامت هشدار در نظر بگیرید و برای ارزیابی فوری چشم اقدام کنید.
جداشدگی شبکیه می‌تواند باعث کاهش دائمی بینایی شود و تشخیص و درمان سریع می‌تواند در حفظ بینایی اهمیت
داشته باشد.
سوالات متداول درباره جرقه در چشم
آیا جرقه چشم خطرناک است؟
گاهی خیر؛ اما جرقه جدید و ناگهانی می‌تواند نشانه کشش زجاجیه روی شبکیه، پارگی شبکیه یا سایر مشکلات باشد. به
همین دلیل، مخصوصاً اگر با مگس‌پران جدید یا تغییر دید همراه باشد، باید بررسی شود.
چرا در تاریکی جرقه بیشتری می‌بینم؟
فلاش‌های نوری معمولاً در محیط تاریک بیشتر قابل توجه هستند، زیرا کنتراست بیشتری با محیط ایجاد می‌کنند.
آیا جرقه چشم همان مگس‌پران است؟
خیر. جرقه معمولاً به شکل نور یا فلاش دیده می‌شود، در حالی که مگس‌پران بیشتر به صورت نقاط، خطوط، رشته‌ها یا
تارهای شناور دیده می‌شود. البته هر دو ممکن است در برخی مشکلات زجاجیه و شبکیه همزمان رخ دهند.
آیا جرقه چشم می‌تواند خودبه‌خود برطرف شود؟
بله، در برخی شرایط مانند تغییرات زجاجیه، علائم ممکن است با گذشت زمان کمتر محسوس شوند؛ اما اگر جرقه جدید
ایجاد شده است، ابتدا باید علت‌های مهم‌تر توسط چشم‌پزشک بررسی شوند.
آیا جرقه چشم نشانه پارگی شبکیه است؟
الزاماً نه؛ اما می‌تواند یکی از علائم پارگی شبکیه باشد. تشخیص قطعی با معاینه شبکیه انجام می‌شود.
آیا مگس‌پران و جرقه با هم خطرناک هستند؟
ترکیب ناگهانی این دو علامت اهمیت بیشتری دارد، به‌خصوص اگر تعداد مگس‌پران‌ها ناگهان افزایش پیدا کند یا سایه، پرده یا
کاهش دید ایجاد شود.
بعد از ضربه به چشم جرقه می‌بینم؛ چه کار کنم؟
مشاهده جرقه یا تغییرات دید بعد از ضربه چشم نیازمند توجه پزشکی است؛ زیرا آسیب چشمی می‌تواند با مشکلات
شبکیه همراه باشد.
آیا جرقه چشم نیاز به جراحی دارد؟
خود «جرقه» درمان جراحی مشخصی ندارد؛ درمان بر اساس علت آن تعیین می‌شود. بسیاری از موارد ناشی از تغییرات
زجاجیه نیاز به جراحی ندارند، اما پارگی یا جداشدگی شبکیه ممکن است به لیزر، کرایوتراپی یا جراحی نیاز داشته باشد.
جمع‌بندی
جرقه‌ای که گوشه چشم می‌بینید همیشه به معنی یک بیماری خطرناک نیست، اما نباید هر جرقه جدیدی را هم به
خستگی یا بازی نور نسبت داد.
یکی از علل شایع آن تغییرات زجاجیه و جداشدگی خلفی زجاجیه است. با این حال، در برخی افراد کشش زجاجیه می‌تواند
باعث پارگی شبکیه شود و پارگی درمان‌نشده نیز ممکن است به جداشدگی شبکیه منجر شود.
بنابراین اگر:
جرقه‌ها ناگهان شروع شده‌اند،
مگس‌پران‌ها به‌طور ناگهانی زیاد شده‌اند،
پرده یا سایه‌ای در میدان دید ایجاد شده،
یا دیدتان ناگهان کاهش پیدا کرده است،
معاینه چشم را به تعویق نیندازید.
تشخیص زودهنگام مشکلات شبکیه می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از آسیب جدی به بینایی داشته باشد.
برای بررسی جرقه‌های نوری چشم چه زمانی مراجعه کنیم؟
اگر جرقه‌های جدید یا ناگهانی دارید، به‌خصوص اگر با مگس‌پران، سایه، پرده یا کاهش دید همراه شده‌اند، برای ارزیابی
دقیق شبکیه توسط چشم‌پزشک اقدام کنید.
دکتر رضا پورمازارمتخصص چشم‌پزشکی
برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره خدمات و معاینه چشم می‌توانید به وب‌سایت دکتر رضا پورمازار مراجعه کنید.
نکته: این مقاله محتوای آموزشی است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشکی فردی نیست.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.