دیابت و آب مروارید؛ چه بلایی می‌تواند سر چشم بیاورد؟
آیا دیابت می‌تواند باعث آب مروارید شود؟ آیا فرد دیابتی می‌تواند جراحی آب مروارید انجام دهد؟ و اگر فرد دیابتی آب
مروارید داشته باشد، آیا بعد از عمل حتماً دیدش خوب می‌شود؟
این‌ها سؤال‌هایی هستند که بسیاری از افراد مبتلا به دیابت هنگام مراجعه به چشم‌پزشک مطرح می‌کنند.
واقعیت این است که دیابت فقط قند خون را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. چشم یکی از اندام‌هایی است که می‌تواند در
طولانی‌مدت تحت تأثیر دیابت قرار بگیرد. افراد مبتلا به دیابت علاوه بر احتمال بیشتر ابتلا به آب مروارید، در معرض
بیماری‌هایی مانند رتینوپاتی دیابتی، ادم ماکولا و گلوکوم نیز قرار دارند.
نکته مهم‌تر این است که بعضی از این مشکلات ممکن است در مراحل ابتدایی بدون علامت واضح باشند.
بنابراین اگر دیابت دارید و دیدتان تار شده است، نباید بلافاصله نتیجه بگیرید که «شماره چشمم بالا رفته» یا «حتماً آب
مروارید گرفته‌ام».
گاهی مشکل از عدسی است، گاهی شبکیه و ماکولا درگیر هستند و گاهی ممکن است چند عامل هم‌زمان وجود داشته
باشد.
در این مقاله بررسی می‌کنیم دیابت و آب مروارید چه ارتباطی با یکدیگر دارند، دیابت چگونه می‌تواند به چشم آسیب بزند،
قبل از جراحی آب مروارید چه چیزهایی باید بررسی شود و چرا معاینه شبکیه در افراد دیابتی اهمیت ویژه‌ای دارد.
دیابت چه ارتباطی با آب مروارید دارد؟
بله؛ دیابت می‌تواند خطر ابتلا به آب مروارید را افزایش دهد و باعث شود آب مروارید در سن پایین‌تری ایجاد شود.
آب مروارید به کدر شدن عدسی طبیعی چشم گفته می‌شود. عدسی در حالت طبیعی شفاف است و نور را به‌درستی
روی شبکیه متمرکز می‌کند. وقتی عدسی کدر می‌شود، عبور نور و تشکیل تصویر واضح دشوارتر خواهد شد.
افزایش سن شایع‌ترین زمینه آب مروارید است، اما دیابت نیز یکی از عوامل شناخته‌شده مرتبط با افزایش خطر آن است.
مطالعات و بررسیهای متعددی که روی دیابت انجام شده نشان داده که ، سن و وضعیت کنترل قند خون از عوامل مهم مرتبط
با ایجاد آب مروارید بودند.
بنابراین اگر فردی مبتلا به دیابت در سن نسبتاً پایین دچار تاری دید تدریجی شود، بررسی احتمال آب مروارید یکی از
بخش‌های ارزیابی چشم خواهد بود.
اما داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود.
چرا افراد دیابتی ممکن است زودتر آب مروارید بگیرند؟
قند خون بالا می‌تواند تغییراتی در محیط داخلی چشم ایجاد کند و متابولیسم عدسی را تحت تأثیر قرار دهد.
در طول زمان، تغییرات متابولیکی می‌توانند با کدر شدن عدسی ارتباط داشته باشند.
به همین دلیل دیابت می‌تواند احتمال ایجاد آب مروارید را افزایش دهد.
اما یک نکته مهم وجود دارد:
کنترل قند خون فقط برای جلوگیری از آب مروارید مهم نیست؛ برای محافظت از شبکیه و کاهش خطر آسیب بینایی ناشی از
دیابت نیز اهمیت دارد.
به همین دلیل مراقبت از چشم فرد دیابتی باید فراتر از بررسی عدسی باشد.
علائم آب مروارید در فرد دیابتی چیست؟
علائم آب مروارید معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شوند.
ممکن است فرد متوجه یکی یا چند مورد از موارد زیر شود:
تاری دید
کاهش شفافیت تصویر
افزایش خیرگی در مقابل چراغ‌ها
مشکل دید در شب
ایجاد هاله اطراف نورها
کم‌رنگ یا زرد شدن رنگ‌ها
نیاز به تغییر شماره عینک
کاهش کیفیت دید هنگام مطالعه یا رانندگی
کاهش شفافیت تصویر
افزایش خیرگی در مقابل چراغ‌ها
مشکل دید در شب
ایجاد هاله اطراف نورها
کم‌رنگ یا زرد شدن رنگ‌ها
نیاز به تغییر شماره عینک
کاهش کیفیت دید هنگام مطالعه یا رانندگی
اما نکته بسیار مهم این است:
«تاری دید در فرد دیابتی مساوی آب مروارید نیست.»
چرا؟
چون دیابت می‌تواند قسمت‌های دیگری از چشم، به‌خصوص شبکیه و ماکولا را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین پزشک باید علت کاهش دید را مشخص کند.
آیا هر تاری دید در فرد دیابتی به معنی آب مروارید است؟
خیر.
این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که افراد مبتلا به دیابت باید بدانند.
تاری دید می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.
علت احتمالی قسمت درگیر چشم تأثیر احتمالی آب مرواریدعدسی تاری و کاهش شفافیت رتینوپاتی دیابتی عروق شبکیه
تاری و کاهش بینایی ادم ماکولااختلال دید مرکزی گلوکوم عصب بینایی آسیب میدان دیدخشکی چشم سطح چشم تاری
متغیر و سوزش
بنابراین اگر فرد دیابتی متوجه کاهش دید شد، بهتر است به جای اینکه فقط شماره عینک را تغییر دهد، علت اصلی کاهش
دید مشخص شود.
دیابت چگونه به شبکیه آسیب میزند؟
شبکیه در قسمت پشتی چشم قرار دارد و اطلاعات نوری را دریافت می‌کند.
دیابت می‌تواند به رگ‌های خونی کوچک شبکیه آسیب بزند. همانگونه که به عروق قلب و مغز و کلیه آسیب میزند و منجر به
سکته و دیالیز می شود.
این آسیب ممکن است باعث شود رگ‌ها دچار نشت شوند یا تغییرات عروقی دیگری ایجاد شود.
در مراحل پیشرفته‌تر، این تغییرات می‌توانند به مشکلات جدی بینایی منجر شوند.
رتینوپاتی دیابتی یکی از مهم‌ترین عوارض چشمی دیابت است.
مشکل اینجاست که بیماری شبکیه همیشه از همان ابتدا با کاهش شدید دید همراه نیست.
به همین دلیل ممکن است فرد بگوید:
«من خوب می‌بینم، پس چشمم مشکلی ندارد.»
در حالی که معاینه چشم می‌تواند تغییراتی را نشان دهد که هنوز توسط خود بیمار احساس نشده‌اند.
مؤسسه ملی چشم آمریکا توصیه می‌کند افراد مبتلا به دیابت برای محافظت از بینایی، معاینات منظم و دست‌کم سالانه
چشم را جدی بگیرند.
رتینوپاتی دیابتی چیست؟
رتینوپاتی دیابتی بیماری‌ای است که در اثر آسیب دیابت به رگ‌های شبکیه ایجاد می‌شود.
شدت بیماری می‌تواند متفاوت باشد.
در مراحل ابتدایی ممکن است تغییرات عروقی خفیف وجود داشته باشد.
با پیشرفت بیماری، مشکلات جدی‌تر ممکن است ایجاد شوند.
از جمله:
نشت مایع از عروق
خونریزی
تشکیل عروق غیرطبیعی
آسیب ماکولا
کاهش بینایی
نشت مایع از عروق
خونریزی
تشکیل عروق غیرطبیعی
آسیب ماکولا
کاهش بینایی
در مراحل پیشرفته، رتینوپاتی دیابتی می‌تواند تهدیدکننده بینایی باشد.
ادم ماکولا دیابتی چیست؟
ماکولا بخش مرکزی شبکیه است و برای دید دقیق اهمیت زیادی دارد.
خواندن، تشخیص چهره و بسیاری از فعالیت‌های دقیق روزمره به سلامت این قسمت وابسته هستند.
اگر به‌دلیل دیابت مایع در اطراف ماکولا جمع شود، ممکن است ادم ماکولا دیابتی ایجاد شود.
این وضعیت می‌تواند باعث:
تاری دید مرکزی
کاهش وضوح تصویر
تغییر شکل خطوط
مشکل در مطالعه
کاهش کیفیت دید
شود.
کاهش وضوح تصویر
تغییر شکل خطوط
مشکل در مطالعه
کاهش کیفیت دید
شود.
بنابراین در فرد دیابتی که آب مروارید دارد، بررسی وضعیت ماکولا نیز اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
آیا دیابت می‌تواند به عصب بینایی آسیب بزند؟
دیابت می‌تواند با بیماری‌های مختلف چشم ارتباط داشته باشد و افراد مبتلا به دیابت در معرض خطر بیشتر برخی
بیماری‌های چشمی از جمله گلوکوم هستند.
عصب بینایی مسیر انتقال اطلاعات بینایی از چشم به مغز است.
در بیماری‌هایی مانند گلوکوم، آسیب عصب بینایی می‌تواند به کاهش تدریجی میدان دید منجر شود.
بنابراین وقتی یک بیمار دیابتی برای تاری دید مراجعه می‌کند، ارزیابی چشم نباید فقط به عدسی محدود شود.
عدسی، شبکیه، ماکولا و عصب بینایی همگی می‌توانند در کیفیت بینایی نقش داشته باشند.
آیا فرد دیابتی می‌تواند جراحی آب مروارید انجام دهد؟
بله. دیابت به‌تنهایی به معنی ممنوع بودن جراحی آب مروارید نیست.
بسیاری از افراد مبتلا به دیابت تحت جراحی آب مروارید قرار می‌گیرند.
اما جراحی در این افراد نیازمند توجه ویژه به وضعیت شبکیه و ماکولا است.
قبل از جراحی باید مشخص شود:
آیا رتینوپاتی دیابتی وجود دارد؟
آیا ماکولا سالم است؟
آیا ادم ماکولا وجود دارد؟
آیا بیماری شبکیه نیاز به درمان دارد؟
آیا بیماری چشمی دیگری وجود دارد؟
وضعیت عمومی بیمار و کنترل دیابت چگونه است؟
آیا ماکولا سالم است؟
آیا ادم ماکولا وجود دارد؟
آیا بیماری شبکیه نیاز به درمان دارد؟
آیا بیماری چشمی دیگری وجود دارد؟
وضعیت عمومی بیمار و کنترل دیابت چگونه است؟
یک مرور تخصصی درباره جراحی آب مروارید در افراد دیابتی نیز بر اهمیت شناسایی و درمان رتینوپاتی یا بیماری ماکولا قبل
از جراحی و نقش آن‌ها در نتیجه نهایی بینایی تأکید کرده است.
چرا بررسی شبکیه قبل از جراحی آب مروارید مهم است؟
فرض کنید عدسی چشم کدر شده و بیمار هم دیابت دارد.
اگر فقط آب مروارید درمان شود، اما هم‌زمان بیماری مهمی در ماکولا یا شبکیه وجود داشته باشد، ممکن است نتیجه بینایی
آن چیزی نباشد که بیمار انتظار دارد.
به همین دلیل پزشک باید قبل از عمل مشخص کند:
چه مقدار از کاهش دید مربوط به آب مروارید است و چه مقدار ممکن است به دلیل بیماری شبکیه یا ماکولا باشد؟
این سؤال برای برنامه‌ریزی درمان بسیار مهم است.
قبل از جراحی آب مروارید در فرد دیابتی چه بررسی‌هایی لازم است؟
ارزیابی هر بیمار بر اساس شرایط او انجام می‌شود، اما معمولاً موارد زیر اهمیت دارند:
1. بررسی دید
حدت بینایی و کیفیت دید ارزیابی می‌شود.
2. معاینه عدسی
شدت و نوع آب مروارید مشخص می‌شود.
3. معاینه شبکیه
وجود یا شدت رتینوپاتی دیابتی بررسی می‌شود.
4. بررسی ماکولا
اگر پزشک احتمال بیماری ماکولا را مطرح کند، ممکن است تصویربرداری‌هایی مانند OCT مورد نیاز باشد.
5. بررسی عصب بینایی و فشار چشم
وجود بیماری‌هایی مانند گلوکوم نیز باید در نظر گرفته شود.
6. بررسی وضعیت عمومی
حدت بینایی و کیفیت دید ارزیابی می‌شود.
2. معاینه عدسی
شدت و نوع آب مروارید مشخص می‌شود.
3. معاینه شبکیه
وجود یا شدت رتینوپاتی دیابتی بررسی می‌شود.
4. بررسی ماکولا
اگر پزشک احتمال بیماری ماکولا را مطرح کند، ممکن است تصویربرداری‌هایی مانند OCT مورد نیاز باشد.
5. بررسی عصب بینایی و فشار چشم
وجود بیماری‌هایی مانند گلوکوم نیز باید در نظر گرفته شود.
6. بررسی وضعیت عمومی
داروهای مصرفی و شرایط پزشکی بیمار باید در برنامه‌ریزی درمان لحاظ شوند.
آیا بعد از جراحی آب مروارید، بینایی فرد دیابتی حتماً کامل می‌شود؟
خیر؛ نتیجه دید بعد از عمل به سلامت سایر قسمت‌های چشم نیز بستگی دارد.
جراحی آب مروارید، عدسی کدر را درمان می‌کند.
اما اگر بیمار هم‌زمان:
رتینوپاتی دیابتی
ادم ماکولا
بیماری عصب بینایی
یا بیماری دیگری در شبکیه
ادم ماکولا
بیماری عصب بینایی
یا بیماری دیگری در شبکیه
داشته باشد، این مشکلات نیز می‌توانند روی نتیجه نهایی دید تأثیر بگذارند.
پژوهش‌های جدید نیز نشان داده‌اند که افراد دیابتی پس از جراحی آب مروارید نیازمند توجه و پایش دقیق‌تر از نظر رتینوپاتی
هستند. یک متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۵، افزایش خطر پیشرفت رتینوپاتی پس از جراحی را در مجموعه مطالعات
بررسی‌شده گزارش کرده است؛ بنابراین پیگیری بعد از عمل اهمیت زیادی دارد.
آیا جراحی آب مروارید در افراد دیابتی خطر بیشتری دارد؟
نباید این موضوع را به شکل «جراحی خطرناک است» بیان کرد.
بسیاری از افراد دیابتی جراحی موفق آب مروارید دارند.
اما دیابت می‌تواند شرایط چشم را پیچیده‌تر کند و به همین دلیل ارزیابی و پیگیری دقیق اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
برای مثال، مطالعات جدید ارتباط دیابت با افزایش احتمال برخی مشکلات پس از جراحی، از جمله ادم ماکولا را بررسی
کرده‌اند.
همچنین یک متاآنالیز جدید درباره جراحی آب مروارید در افراد دیابتی، تفاوت‌هایی را در برخی پیامدهای بعد از عمل بین افراد
دیابتی و غیردیابتی گزارش کرده است.
بنابراین تصمیم‌گیری باید فردمحور باشد و صرفاً بر اساس داشتن یا نداشتن دیابت انجام نشود.
مراقبت‌های بعد از جراحی آب مروارید در فرد دیابتی
بعد از جراحی، بیمار باید دستورات پزشک را دقیق رعایت کند.
موارد مهم عبارت‌اند از:
استفاده منظم از قطره‌های تجویزشده
حضور در ویزیت‌های پیگیری
توجه به هرگونه تغییر جدید در دید
ادامه کنترل دیابت طبق برنامه پزشک
پیگیری شبکیه در صورت وجود رتینوپاتی
مراجعه سریع در صورت ایجاد علائم غیرطبیعی
اگر بیمار بعد از عمل با کاهش ناگهانی دید، درد قابل‌توجه، قرمزی شدید، ترشح غیرطبیعی یا تغییر ناگهانی میدان دید
مواجه شد، باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.
آیا کنترل قند خون می‌تواند از چشم محافظت کند؟
کنترل مناسب دیابت یکی از مهم‌ترین بخش‌های مراقبت از چشم است.
کنترل بیماری می‌تواند به کاهش خطر آسیب‌های چشمی دیابتی کمک کند. مؤسسه ملی چشم نیز کنترل دیابت و
معاینات منظم چشم را از اقدامات مهم برای کاهش خطر از دست دادن بینایی می‌داند.
البته کنترل قند خون به این معنی نیست که فرد دیگر هیچ‌وقت دچار آب مروارید یا بیماری چشمی نخواهد شد.
هدف این است که خطر عوارض کاهش پیدا کند و مشکلات در صورت ایجاد، زودتر شناسایی شوند.
افزایش شماره چشم در فرد دیابتی چه معنایی دارد؟
گاهی فرد دیابتی می‌گوید:
«شماره چشمم اخیراً بیشتر شده و تصویر تار شده.»
این تغییر می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.
گاهی تغییرات موقتی در قند خون روی کیفیت دید و انکسار اثر می‌گذارند.
گاهی آب مروارید در حال پیشرفت است.
و گاهی علت اصلی کاهش دید در شبکیه یا ماکولا قرار دارد.
بنابراین:
افزایش شماره چشم به‌تنهایی تشخیص آب مروارید یا بیماری شبکیه نیست.
اگر تغییر دید جدید و قابل‌توجه است، بهتر است علت آن توسط چشم‌پزشک مشخص شود.
چگونه از چشم در برابر عوارض دیابت محافظت کنیم؟
برای فرد مبتلا به دیابت، مراقبت از چشم نباید فقط زمانی شروع شود که دید کاهش پیدا کرده است.
چند اقدام مهم عبارت‌اند از:
کنترل منظم قند خون
برنامه درمان دیابت را طبق نظر پزشک دنبال کنید.
کنترل فشار خون
فشار خون بالا نیز می‌تواند سلامت عروق و شبکیه را تحت تأثیر قرار دهد.
معاینه منظم چشم
حتی اگر دیدتان خوب است، معاینه دوره‌ای اهمیت دارد. NEI برای افراد مبتلا به دیابت، معاینه چشم با مردمک گشادشده
دست‌کم سالانه را توصیه می‌کند، هرچند برنامه دقیق پیگیری بر اساس شرایط هر فرد تعیین می‌شود.
سیگار
اگر سیگار مصرف می‌کنید، ترک آن برای سلامت عمومی و چشمی مفید است.
پیگیری بیماری شبکیه
اگر رتینوپاتی یا ادم ماکولا دارید، برنامه پیگیری را طبق نظر چشم‌پزشک ادامه دهید.
چه زمانی فرد دیابتی باید سریع به چشم‌پزشک مراجعه کند؟
اگر فرد مبتلا به دیابت یکی از علائم زیر را تجربه کند، بهتر است آن را به تأخیر نیندازد:
کاهش ناگهانی دید
افزایش ناگهانی مگس‌پران
احساس پرده یا سایه در میدان دید
اعوجاج ناگهانی دید
درد شدید چشم همراه با تغییر دید
تغییر غیرعادی و ناگهانی بینایی
این علائم لزوماً به معنی وجود یک بیماری خاص نیستند، اما برخی از آن‌ها می‌توانند نشان‌دهنده مشکلات جدی شبکیه یا
سایر بخش‌های چشم باشند.
سؤالات متداول درباره دیابت و آب مروارید
آیا دیابت باعث آب مروارید می‌شود؟
دیابت با افزایش خطر آب مروارید و ایجاد آن در سن پایین‌تر ارتباط دارد. با این حال آب مروارید عوامل مختلفی دارد و نمی‌توان
علت هر مورد را فقط دیابت دانست.
آیا فرد دیابتی می‌تواند عمل آب مروارید انجام دهد؟
بله. داشتن دیابت به‌تنهایی مانع جراحی نیست. اما وضعیت شبکیه، ماکولا، کنترل بیماری و شرایط چشم باید قبل و بعد از
عمل بررسی شود.
آیا بعد از عمل آب مروارید، دید فرد دیابتی کاملاً خوب می‌شود؟
لزوماً نه. اگر شبکیه یا ماکولا آسیب دیده باشد، این مشکلات می‌توانند روی میزان بهبود دید تأثیر بگذارند.
آیا افزایش شماره چشم در فرد دیابتی طبیعی است؟
تغییر شماره چشم می‌تواند علل مختلفی داشته باشد و نباید بدون بررسی علت آن را طبیعی یا بی‌خطر فرض کرد.
آیا اگر فرد دیابتی خوب می‌بیند، نیازی به معاینه چشم ندارد؟
خیر. برخی بیماری‌های چشمی دیابتی ممکن است در مراحل ابتدایی بدون علامت واضح باشند. به همین دلیل معاینه
منظم اهمیت دارد.
آیا دیابت روی ماکولا هم اثر می‌گذارد؟
بله. دیابت می‌تواند باعث ادم ماکولا شود و این وضعیت ممکن است دید مرکزی را تحت تأثیر قرار دهد.
آیا جراحی آب مروارید می‌تواند روی رتینوپاتی دیابتی تأثیر داشته باشد؟
شواهد پژوهشی نشان می‌دهند که در افراد دیابتی، وضعیت رتینوپاتی پس از جراحی باید با دقت پیگیری شود. میزان خطر
برای هر فرد یکسان نیست و به وضعیت شبکیه و عوامل دیگر بستگی دارد.
جمع‌بندی
دیابت می‌تواند بیش از یک مشکل برای چشم ایجاد کند.
از یک طرف، احتمال ابتلا به آب مروارید افزایش پیدا می‌کند و ممکن است آب مروارید در سن پایین‌تری ایجاد شود.
از طرف دیگر، دیابت می‌تواند عروق شبکیه را تحت تأثیر قرار دهد و باعث رتینوپاتی دیابتی و ادم ماکولا شود.
به همین دلیل اگر فرد دیابتی دچار تاری دید شد، نباید همه چیز را به «بالا رفتن شماره چشم» یا «آب مروارید» نسبت داد.
گاهی مشکل از عدسی است.
گاهی از شبکیه.
گاهی از ماکولا.
و گاهی ممکن است چند مشکل هم‌زمان وجود داشته باشد.
اگر دیابت دارید، حتی در صورت خوب بودن دید، معاینه منظم چشم را جدی بگیرید.
تشخیص زودهنگام بیماری‌های چشمی دیابتی می‌تواند فرصت بیشتری برای درمان و محافظت از بینایی فراهم کند.
برای بررسی سلامت چشم خود اقدام کنید.
دکتر رضا پورمازارمتخصص چشم‌پزشکی
اگر مبتلا به دیابت هستید و اخیراً دچار تاری دید، تغییر شماره چشم، کاهش کیفیت دید یا علائم جدید چشمی شده‌اید،
علت آن باید با معاینه کامل چشم مشخص شود.
این مقاله صرفاً آموزشی است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشکی فردی نیست.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.