بیماری های خود ایمنی چشم
بیماری‌های خودایمنی فقط مفاصل، پوست، تیروئید یا دستگاه گوارش را درگیر نمی‌کنند؛ در برخی افراد، التهاب ناشی از
اختلال سیستم ایمنی می‌تواند به سطح چشم، غدد اشکی، صلبیه، شبکیه، عصب بینایی یا بافت‌های اطراف چشم نیز
آسیب برساند.قرمزی، خشکی، درد، تاری دید، حساسیت به نور، دوبینی و مشاهده لکه‌های شناور در میدان دید ممکن
است نشانه یک مشکل ساده یا علامت التهاب جدی داخل چشم باشد. برای مثال، یووئیت می‌تواند با بیماری‌هایی مانند
اسپوندیلیت آنکیلوزان، لوپوس، آرتریت روماتوئید، ام‌اس، پسوریازیس، بیماری بهجت و کولیت اولسراتیو همراه باشد.
این مقاله با هدف آشنایی عمومی با ارتباط بیماری خود ایمنی و چشم و دکتر رضا پورمازار تهیه شده است. محتوای آن
جایگزین معاینه چشم‌پزشکی یا درمان تجویزشده توسط پزشک نیست.
بیماری خودایمنی چشم چیست؟
بیماری خودایمنی زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی، به‌اشتباه به سلول‌ها و بافت‌های سالم بدن حمله کند. اگر این
واکنش در بافت‌های چشمی یا اطراف آن رخ دهد، ممکن است التهاب، خشکی شدید، اختلال حرکات چشم، آسیب قرنیه
یا کاهش بینایی ایجاد شود.البته هر التهاب چشمی خودایمنی نیست. عفونت‌ها، آلرژی، ضربه، استفاده نادرست از لنز
تماسی، برخی داروها و بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند. بنابراین تشخیص دقیق فقط با شرح حال،
معاینه و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی امکان‌پذیر است.
آیا خودایمنی همیشه باعث نابینایی می‌شود؟
خیر. بسیاری از مشکلات چشمی مرتبط با خودایمنی با تشخیص زودهنگام قابل کنترل هستند. بااین‌حال، التهاب
درمان‌نشده می‌تواند به قرنیه، عدسی، شبکیه یا عصب بینایی آسیب بزند و در مواردی باعث کاهش دائمی دید شود.
مؤسسه ملی چشم آمریکا نیز هشدار می‌دهد که یووئیت درمان‌نشده ممکن است به از دست رفتن بینایی منجر شود.
کدام بیماری‌های خودایمنی چشم را درگیر می‌کنند؟
بیماری خود ایمنی و چشم می‌تواند به شکل‌های مختلف ظاهر شود. برخی بیماری‌ها مستقیماً با التهاب داخل چشم
ارتباط دارند و برخی دیگر با ایجاد خشکی، التهاب پلک یا درگیری بافت‌های اطراف چشم خود را نشان می‌دهند
| سندرم شوگرن | خشکی شدید چشم و احساس وجود شن در چشم |
| بیماری گریوز | بیرون زدگی چشم ، خشکی ، دوبینی و درد حرکات چشم |
| لوپوس | خشکی ، التهاب سطح چشم شبکیه یا عروق |
| آرتریت روماتوئید | خشکی ، اپی اسکلریت ، اسکلریت و التهاب قرنیه |
| اسپوندیلیت آنکیلوزان | یووئیت قدامی ، درد و حساسیت به نور |
| بیماری بهجت | یووئیت عود کننده و التهاب عروق شبکیه |
| ام اس | اختلال عصب بینایی و تاری دید |
| پسوریازیس | التهاب پلک ، خشکی یا یووئیت |
| بیماری های التهابی روده | یووئیت ، اپی اسکلریت و التهاب سطح چشم |
این ارتباط به معنای آن نیست که هر فرد مبتلا به یکی از این بیماری‌ها حتماً دچار آسیب چشمی می‌شود؛ نوع بیماری،
شدت التهاب، سن، داروها و وضعیت عمومی بدن اهمیت دارند.علائم بیماری خود ایمنی و چشمعلائم بسته به محل
درگیری متفاوت‌اند.
شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:
قرمزی یک یا هر دو چشمدرد چشم یا درد هنگام حرکت دادن چشمتاری دید یا کاهش وضوح بیناییحساسیت غیرعادی به
نوردوبینیتورم یا قرمزی پلکبیرون‌زدگی چشمدشواری در بستن کامل پلک‌هاکاهش دید رنگی یا احساس تاریکی در
بخشی از میدان دیدیووئیت معمولاً با درد، قرمزی، تاری دید، حساسیت به نور و مگس‌پران همراه است.
در بیماری چشمی تیروئید نیز خشکی، احساس شن، درد پشت چشم، قرمزی، دوبینی و بیرون‌زدگی چشم از علائم
شناخته‌شده هستند.
تفاوت خشکی ساده با خشکی خودایمنیخشکی چشم
ممکن است در اثر کار طولانی با نمایشگر، هوای خشک، افزایش سن یا برخی داروها ایجاد شود. اما خشکی شدید و
مداوم، همراه با خشکی دهان، درد مفاصل، خستگی یا تورم غدد بزاقی، می‌تواند نیازمند بررسی از نظر سندرم شوگرن
باشد.در سندرم شوگرن، سیستم ایمنی به غدد تولیدکننده اشک و بزاق حمله می‌کند و کاهش اشک و بزاق باعث
خشکی چشم و دهان می‌شود.
بیماری‌های مهم چشمی مرتبط با خودایمنییووئیت
خودایمنییووئیت به التهاب داخل چشم، به‌ویژه لایه‌ای به نام یووه، گفته می‌شود. این التهاب ممکن است بخش جلویی،
میانی یا پشتی چشم را درگیر کند و گاهی به شبکیه و عصب بینایی نیز برسد.بیماری‌های مرتبط با یووئیت شامل موارد زیر
هستند:اسپوندیلیت آنکیلوزانبیماری بهجتلوپوسآرتریت روماتوئیدام‌اسپسوریازیسسارکوئیدوزکولیت اولسراتیوبیماری‌های
التهابی دیگریووئیت ممکن است ناگهانی آغاز شود یا به‌صورت تدریجی و عودکننده پیش برود. درمان وابسته به علت است؛
زیرا استفاده خودسرانه از کورتیکواستروئید در صورت وجود عفونت می‌تواند خطرناک باشد.بیماری چشمی تیروئیدبیماری
چشمی تیروئید یا TED معمولاً با بیماری گریوز ارتباط دارد، اما ممکن است در برخی افراد مبتلا به اختلالات تیروئیدی دیگر نیز
دیده شود. در این بیماری، بافت‌ها و عضلات اطراف کره چشم دچار التهاب و تورم می‌شوند.
علائم احتمالی:بیرون‌زدگی چشم
خشکی و سوزشقرمزی چشم
احساس فشار یا درد پشت چشم
دوبینیتورم پلک
حساسیت به نور
مشکل در بستن پلک‌ها
تاری دیددر موارد شدید،
التهاب و تورم می‌تواند به عصب بینایی فشار وارد کند.
درمان ممکن است شامل اشک مصنوعی، اصلاح اختلال تیروئید، داروهای ضدالتهاب، داروهای اختصاصی یا جراحی باشد.
خشکی چشم در سندرم شوگرن
در سندرم شوگرن، کاهش تولید اشک باعث آسیب‌پذیر شدن سطح چشم می‌شود. فرد ممکن است احساس سوزش،
خارش، شن‌ریزه، تاری دید نوسان‌دار یا حساسیت به نور داشته باشد.درمان معمولاً با هدف حفظ رطوبت سطح چشم انجام
التهاب سطح چشممحافظت از چشم در برابر باد و هوای خشکدرمان بیماری زمینه‌ای زیر نظر متخصص روماتولوژی یا
داخلیاسکلریت و اپی‌اسکلریتاسکلریت التهاب لایه عمیق و سفیدرنگ چشم است و معمولاً درد قابل‌توجهی دارد. این
بیماری می‌تواند با آرتریت روماتوئید، لوپوس و برخی بیماری‌های سیستمیک همراه باشد.اپی‌اسکلریت معمولاً سطحی‌تر و
خفیف‌تر است، اما تشخیص تفاوت آن با اسکلریت به معاینه تخصصی نیاز دارد. درد شدید، حساسیت به لمس و کاهش
دید، مراجعه سریع را ضروری می‌کند.
التهاب عصب بینایی
التهاب عصب بینایی ممکن است با ام‌اس یا سایر اختلالات التهابی مرتبط باشد. نشانه‌های احتمالی شامل کاهش دید، درد
هنگام حرکت چشم، کاهش دید رنگی و احساس تار شدن بخشی از میدان دید است.کاهش ناگهانی دید یا درد همراه با
تغییر بینایی، به‌خصوص اگر یک‌طرفه باشد، نیازمند ارزیابی فوری چشم‌پزشکی است.
بیماری خود ایمنی و چشم درکودکان
در کودکان، التهاب چشمی گاهی بدون قرمزی یا درد واضح ایجاد می‌شود. به همین دلیل، کودکی که به آرتریت
ایدیوپاتیک نوجوانان مبتلاست ممکن است حتی بدون شکایت جدی، به معاینه دوره‌ای نیاز داشته باشد.والدین باید به
نشانه‌هایی مانند موارد زیر توجه کنند:نزدیک شدن بیش از حد به تلویزیون یا کتاببستن یک چشم هنگام نگاه
کردنحساسیت به نورافت عملکرد در مدرسهکج گرفتن سرشکایت از تاری دید یا دوبینیقرمزی یا اشک‌ریزش مکرردر
کودکان، تأخیر در تشخیص التهاب چشم می‌تواند بر رشد بینایی اثر بگذارد؛ بنابراین برنامه معاینه باید توسط چشم‌پزشک
تعیین شود.
تشخیص بیماری خود ایمنی چشم
تشخیص معمولاً مرحله‌ای است و بر اساس نوع علائم انجام می‌شود.معاینه چشمچشم‌پزشک ممکن است موارد زیر را
چشممیزان بیرون‌زدگی چشمنشانه‌های التهاب داخل چشمآزمایش‌ها و تصویربرداریدر صورت شک به بیماری سیستمیک،
ممکن است پزشک آزمایش خون یا تصویربرداری درخواست کند، از جمله:شمارش سلول‌های خونیشاخص‌های
التهابآزمایش‌های مرتبط با تیروئیدآنتی‌بادی‌های اختصاصیتصویربرداری از حدقه یا عصب بیناییOCT شبکیه یا عصب
بیناییتصویربرداری فلورسئین در موارد منتخبهیچ آزمایش واحدی به‌تنهایی بیماری خودایمنی چشم را ثابت نمی‌کند. نتیجه
آزمایش باید در کنار علائم، معاینه چشم و نظر پزشک تفسیر شود.درمان بیماری خود ایمنی و چشمدرمان به علت، محل
التهاب، شدت علائم و خطر آسیب بینایی بستگی دارد. گزینه‌های احتمالی عبارت‌اند از:
| روش درمان | کاربرد احتمالی |
| اشک مصنوعی | خشکی و تحریک سطح چشم |
| قطره ضدالتهاب | التهاب سطحی یا برخی انواع یووئیت |
| کورتیکواستروئید | التهاب متوسط تا شدید با نظر پزشک |
| داروهای تعدیل کننده ایمنی | التهاب مزمن یا عود کننده |
| داروهای بیولوژیک | برخی بیماریهایالتهابی مقاوم |
| درمان تیروئید | کنترل بیماری چشمی تیروئید |
| تزریق داخل چشم | مواردمنتخب با درگیری شبکیه یا زجاجیه |
| جراحی | عوارض پایدار ، فشار بر عصب یا تغییرات ساختاری |
چرا مصرف خودسرانه قطره خطرناک است؟
قطره‌های کورتونی می‌توانند در شرایط خاص باعث افزایش فشار چشم، آب‌مروارید یا تشدید عفونت شوند. قطره‌های
بی‌حس‌کننده نیز برای مصرف مداوم مناسب نیستند و ممکن است به قرنیه آسیب بزنند.بنابراین دارویی که برای فرد دیگری
تجویز شده، حتی اگر علائم مشابه باشد، نباید بدون معاینه استفاده شود.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه سریع به چشم‌پزشک یا اورژانس چشم ضروری است:
کاهش ناگهانی یا شدید بینایی
درد قابل‌توجه چشم
قرمزی شدید همراه با تاری دید
حساسیت شدید به نور
مشاهده ناگهانی تعداد زیادی مگس‌پران یا جرقه نور
پرده یا سایه در میدان دید
دوبینی جدید و مداوم
درد هنگام حرکت چشم همراه با افت دید
بیرون‌زدگی سریع چشم
ناتوانی در بستن پلک
آسیب چشمی یا تماس با ماده شیمیایی
راهنماهای بالینی، درد چشم، حساسیت به نور، قرمزی شدید و تغییرات بینایی مانند تاری یا فلاش را از علائمی می‌دانند
که نیازمند ارزیابی فوری هستند.
مراقبت‌های روزمره
مراقبت‌های زیر می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند، اما جایگزین درمان پزشکی نیستند:
داروهای بیماری زمینه‌ای را طبق دستور مصرف کنید.
از قطع ناگهانی کورتون یا داروهای تعدیل‌کننده ایمنی خودداری کنید.
برای خشکی چشم، فقط از قطره توصیه‌شده استفاده کنید.
در برابر باد، گردوغبار و نور شدید از عینک مناسب استفاده کنید.
هنگام کار با نمایشگر، وقفه‌های منظم داشته باشید.
از دود سیگار دوری کنید؛ سیگار می‌تواند بیماری چشمی تیروئید را بدتر کند.
در صورت ابتلا به بیماری تیروئید، پیگیری منظم آزمایش‌ها را جدی بگیرید.
برای معاینه‌های دوره‌ای، حتی در صورت نبود علامت، برنامه داشته باشید.از مصرف مکمل‌ها یا رژیم‌های
حذف‌کننده بدون مشورت پزشک خودداری کنید.
سوالات متداول
آیا بیماری خودایمنی باعث قرمزی چشم می‌شود؟
بله، برخی بیماری‌های خودایمنی می‌توانند باعث التهاب سطح چشم، اپی‌اسکلریت، اسکلریت یا یووئیت شوند. اما قرمزی
چشم علل شایع‌تری مانند خشکی، آلرژی و عفونت نیز دارد و برای تشخیص باید معاینه انجام شود.
آیا خشکی چشم همیشه نشانه شوگرن است؟
خیر. خشکی چشم می‌تواند به علت افزایش سن، استفاده طولانی از نمایشگر، محیط خشک، داروها یا بیماری‌های
مختلف ایجاد شود. خشکی هم‌زمان چشم و دهان، خستگی و درد مفاصل احتمال شوگرن را مطرح می‌کند، اما تشخیص
فقط با ارزیابی پزشک ممکن است.
آیا بیماری گریوز به چشم آسیب می‌زند؟
بله، بیماری گریوز می‌تواند با بیماری چشمی تیروئید همراه شود و علائمی مانند بیرون‌زدگی، خشکی، قرمزی، دوبینی و
درد ایجاد کند. موارد شدید ممکن است عصب بینایی را درگیر کنند.
آیا یووئیت خودایمنی درمان دارد؟
یووئیت قابل کنترل است، اما درمان آن به علت و شدت التهاب بستگی دارد. ممکن است از قطره، داروهای سیستمیک،
داروهای تعدیل‌کننده ایمنی یا درمان بیماری زمینه‌ای استفاده شود.
آیا بیماری خودایمنی چشم به دیگران منتقل می‌شود؟
خیر. بیماری‌های خودایمنی مسری نیستند. بااین‌حال، برخی علائم مشابه مانند قرمزی و ترشح ممکن است به علت
عفونت باشند؛ به همین دلیل تشخیص افتراقی مهم است.
آیا کودکان مبتلا به بیماری خودایمنی باید معاینه چشم شوند؟
بله، بسیاری از التهاب‌های چشمی کودکان در مراحل اولیه علامت واضحی ندارند. زمان‌بندی معاینه باید بر اساس بیماری
زمینه‌ای و نظر چشم‌پزشک تعیین شود.
جمع‌بندی
ارتباط میان بیماری خود ایمنی و چشم می‌تواند از خشکی ساده تا التهاب‌های جدی مانند یووئیت، اسکلریت، بیماری
چشمی تیروئید یا التهاب عصب بینایی متغیر باشد. تشخیص زودهنگام، همکاری میان چشم‌پزشک و پزشک معالج بیماری
زمینه‌ای و پرهیز از خوددرمانی، نقش مهمی در حفظ بینایی دارد.اگر دچار درد چشم، حساسیت به نور، تاری دید،
دوبینی، کاهش بینایی یا مگس‌پران ناگهانی شده‌اید، مراجعه را به تأخیر نیندازید. برای ارزیابی تخصصی و دریافت برنامه
درمانی متناسب با شرایط خود، می‌توانید با دکتر رضا پورمازار یا چشم‌پزشک مورد اعتماد خود مشورت کنید.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.